Centrum Zrównoważonego Rozwoju Ekofuturium w Koszalinie

Teren przy ulicy Gdańskiej w Koszalinie graniczy od północy z istniejącym Cognitarium — obiektem, który buduje tożsamość kulturalno-naukową tej części miasta. Centrum Zrównoważonego Rozwoju Ekofuturium ma przedłużyć oś tego założenia ku południowi, wypełniając lukę między instytucją a publiczną przestrzenią ulicy.

Zbliżenie nowego obiektu do ul. Gdańskiej nie jest przypadkowe. Projekt staje się wyraźnym akcentem w dalekich widokach z obu kierunków wzdłuż tej arterii — pierwszym sygnałem całego kompleksu. Kompozycja respektuje bliskie sąsiedztwo rzeźby-pomnika „Płonące ptaki”, traktując je jako wyznacznik skali i orientacji w przestrzeni między obiektami.

Motto pracy konkursowej — *AVIA PERVIA*, „czyń skomplikowane rzeczy prostymi” — opisuje przyjętą metodę: prosta, rytmiczna forma jako odpowiedź na złożony program.

Program jest heterogeniczny: ekspozycja stała i dwie wystawy czasowe (łącznie 2 981 m²), zespół edukacyjny z salą amfiteatralną (524 m²), laboratoria naukowe (351 m²), kawiarnia, biura, magazyny i warsztaty przygotowania ekspozycji. Suma: 5 996 m² powierzchni użytkowej w obiekcie o wysokości 12 m i wskaźniku intensywności zabudowy 0,42.

Napięcie między różnorodnością programu a potrzebą miejsca o czytelnej, jednolitej tożsamości — instytucji naukowej, centrum edukacyjnego i przestrzeni publicznej zarazem — stanowiło główną trudność koncepcji. Dodatkowym warunkiem było utrzymanie wysokiego udziału powierzchni biologicznie czynnej przy budynku niskim i rozległym.

Zamiast rozpraszać program w luźnym układzie pawilonów lub kondensować go w zwartej bryle zamkniętej na otoczenie, projekt wybiera trzecią drogę: cztery skrzydła na regularnym kwadratowym planie, które wyodrębniają wewnętrzny dziedziniec z ogrodem.

Ogród nie jest resztką terenu między funkcjami. Jest centralnym punktem orientacji — przestrzenią, do której otwiera się ekspozycja, przez którą przebiega użytkownik, z której wchodzi się do wszystkich skrzydeł. Podstawowe funkcje ekspozycyjne połączono na jednym poziomie z ogrodem, tworząc nierozerwalną relację między naturą a treścią instytucji.

Wyjątkiem jest frontowa kulminacja od ul. Gdańskiej: lobby i loggia miejska wyniesione na pierwszy poziom, z dostępem na zielone dachy widokowe. Ta decyzja oddziela reprezentacyjne wejście od wewnętrznego rytmu dziedzińca i daje budynkowi wyraźny publiczny front — czytelny z ulicy, widoczny w dalekich widokach. Regularność planu jest narzędziem, nie estetycznym wyborem: pozwala zorganizować złożony program bez hierarchii formalnej, która zmuszałaby jedne funkcje do podrzędności względem innych.

Konstrukcja jest autonomiczną ażurową ramą z prefabrykowanych elementów betonowych i drewna laminowanego. Ażurowość nie jest ornamentem — to zasada, dzięki której światło przenika przez fasadę i nadaje budynkowi otwarty charakter przy zachowaniu wyraźnej skali i rytmu.

Przegrody łączą trzy logiki materiałowe: szkło tam, gdzie program wymaga przezroczystości i kontaktu z ogrodem; stabilizowana ubita ziemia (rammed earth) lub cegła tam, gdzie liczy się masa termiczna i trwałość; zieleń przenikająca teren, dachy i elewacje jako czwarty materiał założenia.

Projekt sprawdzano przez makietę fizyczną oraz przez diagramy: główną kompozycję z kontekstem (relacja osi Cognitarium, obiektu i ul. Gdańskiej), zasadę planu i wewnętrznego ogrodu, schematy przepływu użytkownika. Makieta weryfikowała relację obwodu czterech skrzydeł, wewnętrznego ogrodu i dojść publicznych, zanim projekt stał się finalną reprezentacją planszową. Kolejność decyzji — od relacji z miastem, przez zasadę planu, po materiał i zieleń — jest udokumentowana w materiałach konkursowych.

Projekt zarządza wodą deszczową jako integralną częścią założenia. System SUDS (Sustainable Urban Drainage System) zbiera deszcz z dachów do podziemnych buforów, magazynuje go i wykorzystuje do nawadniania zieleni. Deszcz z parkingów filtrowany jest przez klomby przed odpływem do kanalizacji. Oczko wodne w ogrodzie, uzupełniane czystą wodą deszczową, staje się elementem otwartego ekosystemu.

Budynek bez podpiwniczenia ogranicza ingerencję w grunt. Zieleń dachów, elewacji i ogrodu tworzy łączną masę biologicznie czynną — 16 445 m², 71% działki — nieosiągalną w standardowym układzie budynku wypełniającego parcelę. Jest to odpowiedź na warunki klimatyczne: wyspy ciepła, intensywne opady w krótkich cyklach, potrzebę retencji.

Obiekt jest w pełni dostępny dla osób z niepełnosprawnościami z poziomu terenu, a cały program podstawowy mieści się na jednym poziomie. Loggia miejska i zielone dachy widokowe dają publiczności dostęp ponad poziom terenu. Bezpośrednie powiązanie funkcjonalne z Cognitarium i prosta, rytmiczna forma pozwalają obiektowi działać jako wizytówka Koszalina i punkt wyjścia do uporządkowania całego obszaru wzdłuż ul. Gdańskiej.